«امنيت رواني» زير مجموعه گستره اي وسيع تر يعني «امنيت جوامع انساني» محسوب مي شود که در بردارنده امنيت فردي، مالي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و سياسي است، بود و نبود امنيت رواني در جامعه معلول عوامل کلان، خرد و ميانه است.
بديهي است که داشتن امنيت رواني در رأس نيازهاي انساني قرار دارد و سلب آن تجربه شاد زيستن و بهزيستي را از چنگ انسان مي ربايد.
اين موضوع در نهاد خانواده اهميت دو چندان پيدا مي کند. زيرا خانواده مهم ترين نهاد اجتماعي است که در رشد و تکامل شخصيت افراد تاثير دارد، اهميت خانواده در اين است که کودک را در شبکه اي از روابط عاطفي، اجتماعي، تاريخي و محيط زندگي خاص قرار مي دهد و براي کودک ميراث فرهنگي به ارمغان مي آورد.
خانواده وظيفه دارد که نيازهاي مادي و معنوي کودک را طوري فراهم آورد که بهداشت جسمي و رواني او تضمين شود و در واقع اين خانواده است که اولين هويت اجتماعي فرد را فراهم مي آورد. خانواده با الگو قرار گرفتن به کودک ياد مي دهد چگونه بايد رفتار کند و چگونه با اجتماع سازگار شود در واقع توانايي انعطاف پذير بودن در موقعيت ها از شرايط اصلي بهداشت رواني است. کودک ويژگي ها و خصوصياتي را از والدين به ارث مي برد و پدر و مادر با ايجاد فضايي مناسب زمينه رشد و بروز استعدادها و پيشرفت هاي افراد را فراهم مي آورند.
طبيعي است که اين بحث بسيار پردامنه است اما آن قدر اهميت دارد که به گوشه اي از آن بپردازيم. تبعات منفي خانواده هاي ناآرام که امنيت رواني خانواده را به مخاطره مي اندازند، آن قدر فراوان است که اين بحث را با شناسايي خانواده هاي ناآرام در گفت وگو با دکتر اصغر کيهان نيا، مشاور خانواده و روان شناس در ميان گذاشتيم، وي در اين باره توضيح مي دهد: خانواده هايي که اختلافات شديد خانوادگي دارند، خانواده هايي که طلاق در آن رخ داده، خانواده هايي که فرزندان سرپرست ندارند، يا بدسرپرست هستند و يا با پدربزرگ و مادربزرگ زندگي مي کنند و يا خانواده هايي که به علت مشکلات مالي و اعتياد دچار ازهم گسيختگي شده اند، محور عاطفي خود را گم کرده اند و از آن جا که عواطف و احساسات در بنيان خانواده نقش اساسي بازي مي کند، در واقع امنيت رواني خانواده مورد تهديد قرار مي گيرد. همان طور که مي دانيد اگر فرزندان از سوي خانواده مورد حمايت قرار نگيرند، احساس بي کسي و قرباني شدن، پيدا مي کنند، اغلب بچه هاي طلاق احساس قرباني شدن، تنهايي و بي پناهي دارند و در نتيجه مستعد بزهکاري مي شوند و يا به دام اعتياد گرفتار مي شوند. بزهکاري نوجوانان به طور مستقيم به خانواده هاي آنان مرتبط است و خانواده ناآرام يا متشنج که فاقد امنيت رواني است، محيط مناسبي براي پرورش بچه هاي بزهکار است.
دکتر کيهان نيا در توصيف خانواده آرام مي گويد: طبعا ويژگي هاي بسياري را مي توان برشمرد اما يکي از مهم ترين شاخصه هاي خانواده آرام نوع مديريت آن است. اصولا ۳ نوع مديريت در خانواده وجود دارد: يکي مديريت آمرانه که در آن پدر به دليل تجربه، سن و شغل و يا هر دليل ديگري به خود حق مي دهد امور خانواده را به صورت آمرانه هدايت کند و از ساير اعضاي خانواده توقع حرف شنوي دارد، در چنين خانواده هايي، فرزندان در دوران کودکي مطيع هستند اما پس از رسيدن به سن بلوغ در مقابل پدر مي ايستند. در مديريت تفويضي يکي از اعضاي خانواده به هر دليل که مي تواند تحصيلات، جايگاه شغلي باشد مديريت را به دست مي گيرد و آزادي هاي بي حد و حصري به اعضا مي دهد. موفقيت اين نوع مديريت تصادفي است و فقط در مواردي اين نوع مديريت جواب مي دهد. در چنين خانواده هايي کمتر شاهد روابط گرم و صميمي اعضاي خانواده هستيم و ارائه الگوهاي صحيح ازسوي والدين به فرزندان با تاخير انجام مي گيرد و يا اصلا انجام نمي گيرد.در مديريت مشارکتي که توصيه اکثر کارشناسان است و امنيت رواني اعضا را به همراه دارد، تمام اعضا با مشارکت و مشورت ازکوچک ترين تا بزرگ ترين مسائل را مطرح و براي آن راه حل پيدا مي کنند. مزاياي اين شيوه مديريت در خانواده اين است که فرزندان مسئوليت پذير مي شوند. آن ها ياد مي گيرند مسئوليت کارها را به عهده بگيرند و آن را انجام دهند. به همين دليل به رشد فکري مي رسند. زيرا با کنار گذاشتن برخورد آمرانه، اجازه خلاقيت پيدا کرده اند تا مشکل را به شيوه اي که خود مي دانند حل کنند. از طرفي در اين نوع خانواده ها اتحاد و همبستگي زياد است زيرا آن ها همواره يکديگر را همراهي مي کنند و اين امر باعث مي شود مهر و محبت بين اعضا افزايش پيدا کند.اعتقاد بر اين است که رسيدن به امنيت رواني در خانواده راز و رمز خاصي ندارد بلکه روش دارد. شاخصه هاي امنيت رواني در خانواده در ۳ محور نشاط، هدفمندي و رشد فرزندان خلاصه مي شود و ماحصل وجود امنيت رواني در اين ۳ عنصر نمود پيدا مي کند.وي درباره اين که والدين چگونه بايد اختلافات خود را در مسائل زندگي حل و فصل کنند، مي گويد: ما هميشه مي گوييم انسان ظرف ۲ سال حرف زدن ياد مي گيرد اما ۳۰ سال طول مي کشد تا حرف نزدن يا چگونه حرف زدن را ياد بگيرد. واقعيت اين است که ۹۰ درصد اختلافات بين زوج ها با مذاکره صحيح قابل رفع است. والدين بايد ياد بگيرند که قبل از شروع مذاکره چه تمهيداتي بينديشند و درباره زمان و مکان آن با هم اتفاق نظر داشته باشند.
مذاکره در واقع نوعي هنر است که اگر بخواهد سازنده و نتيجه بخش باشد بايد شرايطي را داشته باشد. ما به مذاکره اي، مذاکره سازنده مي گوييم که حاصل آن برنده - برنده باشد يعني دو طرف احساس برنده بودن کنند.
به اين منظور بايد زوجين خود را جاي طرف مقابل قرار دهند. خانم بايد خودش را جاي همسرش بگذارد و مسائل کاري، شغلي، مشکلات اقتصادي و استرس هاي او را در نظر داشته باشد و در مقابل آقا نيز بايد همين کار را بکند.
آن ها بايد ياد بگيرند به حرف هم گوش کنند، مي گويند سخن گفتن احتياج است اما گوش کردن، هنر. حضرت علي (ع) مي فرمايند: آن که سخن مي گويد، مي کارد و آن که گوش مي دهد درو مي کند.
اين نکته بسيار مهم است و از سوي بسياري مورد غفلت واقع مي شود. زوج ها بايد دقت کنند که به هنگام مذاکره فقط راجع به موضوع مورد بحث صحبت کنند نه چيز ديگر. صحبت درباره چند موضوع و پراکنده گويي نتيجه اي نخواهد داشت. داشتن لحن ملايم و آرام در مذاکره بسيار مهم است.
لحن تحقيرآميز و تحکم آميز دو طرف را از رسيدن به نتيجه دور مي کند. مذاکره، محاکمه نيست که فردي بر يک نفر ديگر پيروز شود. زوج ها بايد بدانند اگر در مذاکره يک امتياز از همسرشان مي گيرند بايد يک امتياز به او بدهند.عوامل مخرب مذاکره سازنده نيز تهديد و ارعاب و خط و نشان کشيدن، عصباني شدن، گوشه کنايه زدن و به شخصيت کسي حمله کردن است. با روش هاي موثر در مذاکره مي توان به نتايج مفيدي رسيد که امنيت رواني خانواده را تامين و حفظ کند.
http://www.khorasannews.com/News.aspx?id=41381&type=1&year=1388&month=12&day=12
